• “…Kon ikaw adunay pagtoo (pistis) ingon sa usa ka liso…”
• “…Adunay pagtoo (pistis) sa Dios.” (Marcos 11:22 – KJV)
• “(kay kita naglakaw sumala sa pagtoo (pistis), dili sa atong makita:)” (2 Mga Taga Corinto 5:7 -KJV)

Kanang mao nga pistis nagkahulugan ug pagsalig, pagpiyal o kasigurohan, mahimo nga tan-awon sa bisan asa nga mayo nga Griyego nga lexicon (“ang lexicon mao ang pulong nga gigamit sa mga makinaadmanon alang sa “diksyonaryo.”). Pananglitan, Friberg’s Analytical Greek Lexicon adunay “kasigurohan, pagtoo, pagsalig, pagpiyal o pagsalig.” Ang Vine’s nga lexicon nag-ingon, lig-on nga pagtoo,” ug ang Bullinger’s nga lexicon nag-ingon sa sama nga mga pulong. Ang Thayer’s nga lexicon nag-ingon, “hugut nga pagtoo sa bisan unsa nga kamatuuran.

Sa diha nga nadawat sa mga tawo ang mga sinulat ni Pablo sa unang siglo, pananglitan, wala sila mo-ingon, “unsay buut ipasabut sa pistis?”, nga mao ra ug si Pablo nag mugna ug bag-o nga pulong. Ang pistis usa ka kasagaran nga gigamit sa Griyego nga pinulongan, ug kini dugay nang kapanahonan. Anaa kana sa mga sinulat sa mga Griyego, apil sila si Aristotle, Plato, Herodotus, ug uban pa, Ang unang hubit sa pulong pistis sumala sa Liddell and Scott Greek Lexicon, nga gibaligya ngadto sa mga tindahan sa mga libro alang sa mga kolehiyo ngadto sa mga magtotoon sa karaan nga Griyego, mao ang “ pagsalig sa uban.” Mao nga kami nag-ingon nga ang pistis nagkahulugan ug “pagsalig.”

Sa diha nga ang Griyego nga Bag-o nga Kasabutan gihubad ngadto sa Latin, fides mao ang gipili ingon nga kahulugan sa pistis, tungod kay ang fides nagkahulugan ug “pagsalig, pagpiyal o kasigurohan, pagtoo.” Ang Biblia gibasa sa Latin sulod sa gatusan ka mga katuigan. Sa diha nga ang Iningles nga sinultihan nag uswag, ang atong pulong “pagtoo” nagagikan sa pulong nga Latin nga fidis. Kinahanglan nga wala gayoy tulugkaron mahitungod sa pulong pistis, fides, o kaha pagtoo. Nasayud kita kon unsay kahulogan sa pulong “pagsalig”. Ang Merriam-Webster naghubad ingon niini “masaligon nga pagpiyal diha sa batasan, kaarangan, kusog, o kamatuuran sa usa ka tawo o usa ka butang.”

Kon ang pulong pistis ug fides nagkahulugan ug “pagsalig,” sa unsang paagi ng ang “pagtoo” gihubad sa atong kahibalo ingon nga “malign-on nga pagtoo diha sa usa ka butang nga wala magkinahanglan ug kapasikaran nga kalig-unan” (Webster’s’s Collegiate Dictionary, ika 11 nga edisyon)? Sa pagsabut niini, kinahanglan atong himumdumon nga ang hubad sa diksyonaryo nag tala lamang kon giunsa sa mga tawo pag-gamit and pulong sumala sa ilang mga sinultihan o mga sinulat. Mao nga ang hubad sa diksyonaryo mausab sa pagpanglabay sa mga panahon.

Unsay mahitabo sa pag-usab ka kahulogan sa pagtoo gikan sa “pagsalig” ngadto sa “malign-on nga pagtoo diha sa usa ka butang nga wala magkinahanglan ug kapasikaran nga kalig-unan” mao: (1) Ang mga tawo nagsugod ug gamit sa “pagtoo” ingon nga pagtoo diha sa usa ka butang nga wala magkinahanglan ug kapasikaran nga kalig-unan,” (2) nga ang paggamit gibutang diha sa diksyonaryo ingon nga kahulogan sa pagtoo, (3) ang mga tawo nga wala mahibalo kon unsay ipasabut sa pagtoo mo tan-aw sa diksyonaryo, ug ilang makita and kahulogan, ug ila kanang gamiton sumala sa bout ipasabot niini. Kining mao nga pamaagi nagpadayon sulod sa daghang kapanahonan hangtod karon halos tanan naghuna-huna nga ang “pagtoo” mao ang “pagsalig” ingon nga pagtoo diha sa usa ka butang nga wala magkinahanglan ug kapasikaran nga kalig-unan,” Sa pagkatinuud, ang kahulogan sa pagtoo gigamit sa usa ka inila nga programa sa telebisyon nga maghisgot mahitungod sa medisina, “House,” niadtong Abril 2006.

Ang makasusubo, sa pagkakaron dili kita madaut kon kita moingon nga kadaghanan sa mga tawo wala mahibalo nga ang kahulogan sa pulong pagtoo sa biblia mao ang “pagsalig,” ug dugang pa niana wala silay kahibalo o kaha kagamitan sa pagdukiduki niini alang sa ilang kaugalingon. Adunay mabug-at nga salangputan nga magagikan sa pagtoo nga ang Biblia nag sugo kanato sa pagtoo sa mga butang bisan pa ug wala silay kamatuuran niini. Ang mga magtotoo nahimong nalibog mahitungod sa pagtoo, wala sila mahibalo kon unsa kini o unsaon sa pagkuha niini ug unsaon nga mo tubo pinaagi niini. Ang mga dili magtotoo, naghunahuna nga ang Biblia naghangyo sa mga tawo sa pagtoo sa mga butang nga walay kamatuuran, moingon kini walay kapasikaran ug dili kini makatarunganon nga libro, ug ila kining isalikway – ngadto sa ilang kaugalingon nga kalaglagan.

Giunsa man sa pagsulod sa unang higayon diha sa kultura sa mga Kristohanon ang hunahuna nga ang pagtoo mao ang “malign-on nga pagtoo diha sa usa ka butang nga wala magkinahanglan ug kapasikaran nga kalig-unan”? Ang tinuud nga kasaysayan taas ug makakapoy nga paagi apan ang hunahuna dili lisud sabton. Ang Simbahan naghangyo sa mga tawo nga ilang saligan ang mga doktrina nga ang “host” (pan) ug ang bino nga gigamit sa mga Misa sa mga Romano Katoliko mahimong lawas ug dugo ni Kristo dili makatarunganon ( panaglitan, sa imong pag-tan-aw niini kini pan ug bino lamang gihapon ang lami, dili karne ug dugo),ug wala kini paluyohi ug lig-on nga kahubitan sa Kasulatan. Ang mga Pari nahibalo niini, ug ilang hangyuon ang mga tawo nga ila kining “dawaton pinaagi sa pagtoo.”

Palihug sabta kini, wala may dautan nianang “dawata kini pinaagi sa pagtoo (pagsalig) kon adunay anaa niini (sama sa saad) sa pagsalig. Sa diha nga si Hesus misulti sa buta nga tawo nga siya manghilam-os didto sa lim-aw sa Siloam aron siya maayo, ang buta nga tawo mitoo niini, misalig, ni Hesus ug sa iyang saad, nanghilam-os ug nakakita pinaagi sa milagro. Bisan pa niana, kon dili kini angay toohan o dili angay “kasaligan”, nan ang pag sulti sa mga tawo nga “dawata kini pinaagi sa pagtoo” usa ka sayop, ug kini magadugang lamang nga ang Dios ug ang Biblia dili masabtan.

Walay bisan usa nga makapugos sa pagsalig, kini mulambo sulod sa mga panahon. Kitang tanan masayod nga kon kita adunay bag-o nga mag-aayo nga mo abot sa atong balay aron pag-ayo sa usa ka butang, o kaha ang atong sakyanan madala ngadto sa lain nga mekaniko. Mawad-an usahay ta ug pagsalig sa maong tawo nga makahimo o matinud-anon nga mo-ayo, apan kana sulod lamang sa mubo nga higayon. Apan kon siya moingon, “salig Kanako,” kana usahay makahimo sa mga butang nga mas kuyaw pa. Kon, sa laing bahin, iyang nabuhat ang mga butang nga iyang giingon, ug kini iyang nabuhat nga maayo, nangayo ug bayad sumala sa iyang gipangayo, ug ang iyang pagpabayad angayan ug igo-igo, ang atong pagtoo (pagsalig) diha kaniya motubo. Ingon niana ang Pagtoo sumala sa Biblia,dili kini usa ka madyik, dili makatarunganon, dili usab kini supak sa katarungan, “ kini usa ka yano nga pagsalig.”